دهکده چوبی نیشابور

ببه گزارش ردبلیط؛ اینجا روستایی کوچکِ با امکانات و ساختمانهای چوبی است. روستایی با اکوسیستمی جالب و ساختمان هایی جذاب که شما را به دنیایی دیگر می برد. دهکده چوبی، توسط «مهندس حمید مجتهدی» ساخته شده است و از دیدنی ‌ترین تفرجگاه‌های نیشابور به شمار می‌ رود. مسجد چوبی بی ‌نظیر که در این دهکده استادانه ساخته شده است نه تنها در ایران بلکه در جهان منحصر ‌به ‌فرد است. مسجد چوبی این دهکده نخستین مسجد چوبی ایران محسوب می شود که با جزئیات و هنرمندی تمام احداث گردیده است.

زمانی که که اسم روستا به میان می آید تمام تصورات مان به سمت خانه های کاهگلی، سنگی یا در برخی موارد چوبی می رود. خانه هایی که به دلیل مشغله فراوان روستائیان چندان به مهندسی و معماری آن توجه نشده و عموما تنها مکانی برای استراحت و گذران شبهای بلند و پر ستاره روستا هستند؛ اما در این میان دهکده بی نظیری که تماما از چوب بنا شده است، مورد توجه بسیاری از مردم و علاقمندان به طبیعت است.

این دهکده چوبی در ایران به‌ دست مهندس حمید مجتهدی، از نوادگان محمد کاظم خراسانی، ساخته شده و از تفرجگاه ‌های نیشابور است. دهکده چوبی، نخستین دهکده اکولوژیکی ایران، بخش های مختلف دارد و شامل مسجد، رستوران، خانه، موزه و کتابخانه چوبی می شود. این سازه ها، تنها با هدف جذب گردشگر ایجاد نشده اند بلکه روح زندگی در آنها جریان دارد و مردم هر روز از آنها استفاده می کنند. مسئول رسیدگی به روستا تا سال ۱۳۹۲، مهندس مجتهدی بود و بعد از فوت ایشان، همسر او خانم حشمت سررشته دار عمرانی، فارغ التحصیل رشته هنر (نقاشی) از دانشگاهی در آمریکا، مدیریت دهکده چوبی را بر عهده گرفت.

تاریخچه

ملامحمد آقازاده خراسانی، که روستا پیش از این به نام او خوانده می شد، فردی خیر و فرزند آخوند خراسانی مرجع تقلید بود. تعلیمات و همجواری با این پدر در دل و جان فرزند اثر کرد و باعث کارهای خیر فراوان در خراسان بزرگ شد. ملامحمد آقازاده خراسانی علاوه بر کسب علوم و معارف اسلامی، به امور سیاسی، اجتماعی و رفاهی مردم و سرزمین مادری خود رسیدگی می کرد. به همین دلیل، برای تامین امنیت و آسایش زائرانِ امام رضا (ع) اقامتگاه هایی را در سبزوار و نیشابور بنا نمود که به نام خود وی مشهور شدند. از جمله این اقامتگاه ها، روستایی بود که دهکده چوبین فعلی در همان محل قرار دارد. همچنین برای راحتی زائران حرم رضوی در زمین های آب و اجدادی خود چندین اقامتگاه، یک باب مسجد، قنات، حمام و دیگر امکانات رفاهی بنا کرد. این ساختمان ها کم کم شکل روستا بخود گرفتند و به نام روستای ملامحمد آقازاده مشهور شدند. اما گذر روزگار و احداث جاده های جدید در راه سفر به مشهد از رونق روستا کم و آن را به مکانی خالی از سکنه تبدیل کرد.

بعد از مدتی مهندس حمید مجتهدی، نوه ملامحمد آقازاده از آمریکا به ایران بازگشت و در روستا سکونت کرد. مهندس مجتهدی به سختی و با دانشی که از تحصیل در رشته مهندسی عمران و ساخت بناهای ضد زلزله آموخته بود کمر همت به ساخت و آبادانی مجدد روستا بست. او با میراث مجموعه املاکی که از پدربزرگ خود در اختیار داشت، دهکده چوبین را برپا ساخت. این مجموعه املاک که شامل دویست هکتار زمین کشاورزی، سه حلقه چاه و یک قنات می شد، در کنار مسجدی که رو به ویرانی نهاده و خانه هایی که خالی از سکنه شده بودند، به کمک ذهن خلاق مهندس مجتهدی تبدیل به دهکده چوبی شدند. در زمان ساکن شدن خانواده مجتهدی در روستا، تنها دوازده درخت در تمام روستا وجود داشت. مهندس مجتهدی با دوراندیشی، شروع به کاشت درختان صنعتی کرد که نود درصد سازه های چوبی روستا با چوب این درختان ساخته شد؛ اما ساخت این مجموعه آسان نبود. بیست سال کشاورزی، اقامت در تنها دو اتاق، امکانات بسیار کم سال های اوایل انقلاب، باد و خاک بیابان، گوشه ای از زندگی بسیار سخت مهندس در زمان ساخت دهکده است.
جرقه ساخت دهکده چوبی از ایجاد آلاچیقی برای بازی فرزند آقای مجتهدی زده شد.

انواع گل ها و درختان، فضای سبز و محوطه باز دهکده چوبی را غرق در زیبایی کرده و درختانی مثل کاج و سرو، اشن، سپیدار و انواع درختان میوه سرسبزی و طراوت را به این روستا به ارمغان آورده است. شمعدانی های پیچی، انواع گل های رز، باغچه ها و دهکده را معطر ساخته اند و نشاط تازه ای به آن بخشیده اند.
در بیشتر جاها از چمن برای زیبا سازی فضا استفاده می شود؛ اما در دهکده چوبی اینطور نیست. اینجا برای تأمین سرسبزی قسمت های مختلف یونجه کاشته شده است که هم به مراقبت و آبیاری کمتری نیاز دارد و هم بعد از برداشت برای خوراک دام مورد استفاده قرار می گیرد.
علاوه بر باغچه ها و فضاهای سبز، دو برکه و استخر نیز زیبایی دهکده را چند برابر می کند. آب برکه، از طریق دو چاه عمیق تامین می شود و محل پرورش ماهی کپور نیز هست. در کنار آن درختان بید سایه ساری را برای رهگذران و اهالی ایجاد کرده اند و نیزار کنار آن بر زیبایی برکه افزوده است. نکته جالبی که در مورد نگهداری ماهی در برکه وجود دارد این است که مراحل تولید مثل بدون دخالت انسان صورت می پذیرد و غذا به صورت دستی داده می شود.

مسجد چوبی دهکده

مسجد چوبیِ این دهکده که مشهورترین سازه روستای ملامحمد آقازاده است، نخستین مسجد چوبی ایران و به گفته ای جهان است. این مسجد در برابر زلزله مقاوم است و تا ۸ ریشتر لرزش را تاب می آورد که نشان از هوش و دانش سازنده آن دارد؛ اما شگفتی این مسجد باشکوه و دل انگیز تنها به این ختم نمی‌ شود؛ مسجد چوبی علی رغم قرار گرفتن در منطقه ‌ای موریانه خیز، در برابر هجوم موریانه ها مقاوم است و امکان نفوذ به آنها را نمی دهد. مهندس مجتهدی با درایت و دانش خود، برای مقابله با موریانه ها، مسجد و دیگر خانه ها و بناهای چوبی را با عایقی که خود ساخته بود مقاوم کرد. مسجد با سه درب ورودی و پنج پنجره، پناه عبادت کنندگان و افتخار اهالی روستاست.

معماری مسجد چوبی

مسجد در زمینی به مساحت دویست متر مربع بنا شده است، سقف آن شیروانی بوده و دو مناره آن سه بار در روز، وقت اذان را یاد آوری می کنند. این مناره ها سیزده متر از سطح زمین ارتفاع دارند و وزن هر کدام از آنها تقریبا چهار تُن است. شکل ظاهری مسجد به مانند کشتی وارونه ای بر زمین است. ساخت آن در حدود دو سال طول کشیده و از چهل تن چوب در برپایی آن استفاده شده است. دیواره های دوجداره که مابین این جدارها، اسکلت بنا قرار گرفته، مسجد را تبدیل به سازه ای کرده است که تا قرن ها می تواند از تخریب در امان باشد.
اسکلت مناره ها، سقف و همین طور دیواره ها به روش عنکبوتی به یکدیگر متصل هستند. اسکلت کلی مسجد به شیوه Two by Four یا Double L ساخته شده است. در این روش، اتصال گلدسته ها طوری ست که وزن چهار تنی خود را به میزان مساوی ابتدا بر روی سقف، سپس دیواره و از آنجا به زمین منتقل می کند. هنر این شیوه در آن است که به دلیل این مدل اتصال، نیازی به ستون در داخل مسجد برای استحکام و نگاه داشتن سقف بنا نیست. علاوه بر اینها دیوارها کمی زاویه دارند تا وزن را راحت تر از مناره به زمین منتقل کنند.

مانند مسجد چوبی، ساختمان کتابخانه، دیواره ای دوجداره دارد و نمای خارجی آن (سقف شیروانی و دیواره ها) پوشیده از چوب های پولکی است. ساختمان دو درب ورودی و خروجی دارد و دو راه پله، دو طبقه آن را به هم متصل می کند. طبقه اول، موزه ای پوشیده از چوب آینه کاری شده است و کتابخانه طبقه دوم نیز با کتاب های مختلف مانند کتاب های راهنمای گردشگری در معرض دید بازدید کنندگان قرار می گیرد.

رستوران دهکده

بعد از مسجد، رستوران دهکده چوبی زیباترین ساختمان در تمام مجموعه است. این سازه دو طبقه، کمی پایین تر از مسجد، با ساختمانی هشت ضلعی و دیوارهایی مشبک خودنمایی می کند و به مانند مسجد و موزه اسکلت چوبی دارد و در برابر زلزله نیز مقاوم است. رستوران در فضایی به وسعت دویست متر بنا شده است و همزمان می تواند پذیرای ۱۳۰ تا ۱۴۰ تَن باشد.  معماری آن به گونه ای است که درخت سر از زمین بر آورده را تداعی می کند که درون خود میزبان شماست. درون رستوران بر خلاف معمول تمام رستوران هایی که تا به حال قدم در آن گذاشته اید، گلدان ها نه در کنار و گوشه رستوران، بلکه در تکه های تنه درختان جای گرفته اند. داخل این تنه های درختان بعد از برش عرضی خالی شده و به عنوان گلدان مورد استفاده قرار گرفته اند. خوب است بدانید این رستوران در زمستان ها نیز باز است و پوششی پلاستیکی از ورود برف و باران به داخل جلوگیری می کند.

برای رفاه حال گردشگران و اهالی روستا پنج واحد فروشگاه با اسکلت چوبی به شکل شش ضلعی ساخته شده است. این فروشگاه ها با دو جنس خاک مختلف، خاک رس برای سقف و خاک معمولی برای دیوارها، تزئین شده و نمایی سنتی و جالب به آنها داده است. همچنین روستا مجهز به آب آشامیدنی، برق و تلفن نیز هست.

سوئیت هایی هماهنگ با المان های چوبی و معماری دهکده چوبین، کار استراحت و اقامت را برای بازدید کنندگان راحت تر کرده است.

بهترین زمان سفر

بهار و تابستان بهترین فصل های سفر به دهکده چوبی هستند که به واسطه حضور زیاد گردشگران در دهکده در ایام تابستان و نوروز رستوران و فروشگاه های آن باز و امکان خدمات رسانی دارد.

اطلاعات لازم

رستوران و فروشگاه های دهکده چوبین فقط در نوروز و تابستان فعال اند و در دیگر زمان ها به علت کمی مسافر تعطیل اند. با این وجود دهکده به قدری زیبا و بدیع است که حتی بدون فروشگاه و رستوران، دیدنش دلگشا و نشاط بخش خواهد بود.

خراسان رضوی، شهرستان نیشابور، حدود شانزده کیلومتری بلوار شهدا، جاده تقی آباد طلایی، دهکده چوبی

مسیر دسترسی

به سمت خراسان رضوی، هم از راه مشهد و هم سبزوار می توانید خود را به نیشابور برسانید. از نیشابور راه جاده اسحاق آباد (جاده خیام) را پیش بگیرید. پنج کیلومتر بعد از زیارتگاه فضل بن شاذان، وارد جاده سمت راست خود شوید. اندکی بعد دهکده چوبین و روستای ملامحمد آقازاده در برابر شما قرار می گیرد.
برای سفر به دهکده چوبی اگر ماشین شخصی ندارید، باید ماشین کرایه کنید و در هنگام بازگشت از طریق دفتر دهکده با آژانسی در نیشابور تماس بگیرید تا ماشینی برای بازگشت در اختیار شما قرار دهد.